Fysieke en motorische hulpmiddelen

Mac OS X biedt ingebouwde ondersteunende technologieën waarmee je, ook met een beperkte bewegingsvrijheid, probleemloos binnen je systeem kunt navigeren.

Toetsvertraging

De toetsvertragingsfunctie past de gevoeligheid van het toetsenbord aan zodat onbedoelde meervoudige toetsaanslagen worden genegeerd. Deze functie last een pauze in tussen het moment waarop een toets wordt ingedrukt en het moment dat dit wordt doorgegeven aan het systeem, waardoor je meer tijd hebt om de toets in te drukken en je vinger van de toets af te halen. Het resultaat is minder fouten. Je kunt de duur van de vertraging zelf bepalen en bovendien instellen dat je een geluid hoort wanneer een toetsaanslag doorkomt.

Grendeltoetsen

Met behulp van de zogeheten grendeltoetsen kun je toetscombinaties – bijvoorbeeld Command + Q (om te stoppen) of Command + Control + Option + 8 (om de schermweergave in te stellen op wit op zwart) – maken door de toetsen achter elkaar in plaats van tegelijkertijd in te drukken.

Als de grendeltoetsen zijn geactiveerd, geeft OS X elke speciale toets in de reeks weer in de rechterbovenhoek van het scherm en laat die vergezeld gaan van een geluidseffect, zodat je de reeks kunt controleren en zo nodig corrigeren voordat die wordt doorgevoerd. Als je de laatste toets van de reeks hebt ingedrukt, laat OS X een geluid horen en voert het de toetscombinatie in één keer door. De visuele weergave verdwijnt vervolgens uit beeld.

Als je zowel de grendeltoetsenfunctie als de Toetsenbordweergave activeert, zie je een toetsenbord op het scherm waarop je kunt typen met behulp van een muis, een trackball of soortgelijke invoerapparatuur.

Andere toetsenbordindelingen

Behalve de qwertytoetsenbordindeling, die in veel landen als standaard geldt, bevat OS X diverse Dvorak-toetsenbordindelingen die wellicht handiger in het gebruik zijn als je moeite hebt met typen. In de gewone Dvorak-indeling bevinden de toetsen die je het meest gebruikt zich direct onder je vingers. En in de Dvorak-Left- en Dvorak-Right-indelingen zitten de meest gebruikte toetsen onder respectievelijk je linker- en rechterhand, waardoor je minder bewegingen hoeft te maken met je handen en vingers. In de Toetsenbordweergave kun je zien hoe deze en de vele andere indelingen in OS X eruitzien.

Aangepaste toetscombinaties

Met behulp van toetscombinaties kun je snel een groot aantal taken uitvoeren. In OS X zitten al vele tientallen vooraf gedefinieerde toetscombinaties, maar die kun je desgewenst aanpassen. Je kunt ook zelf nieuwe combinaties maken en andere die je toch niet gebruikt verwijderen. Toetscombinaties kunnen overal in het systeem hetzelfde werken, maar je kunt ook instellen dat ze alleen in bepaalde programma's werken. In het tabblad 'Toetscombinaties' van het Systeemvoorkeurenpaneel 'Toetsenbord' kun je zelf toetscombinaties aanmaken en wijzigen.

Muistoetsen

Als je moeite hebt met het gebruik van een muis of trackpad, kun je in plaats daarvan muistoetsen activeren waarmee je de muisaanwijzer bestuurt via de pijltoetsen op het numerieke toetsenblok van het toetsenbord. Op deze manier kun je zelfs op de muisknop klikken en die ingedrukt houden om onderdelen op het scherm te slepen. Ook kun je ermee navigeren door menu's, het Dock, vensters, knoppenbalken, paletten en andere regelelementen.

Aanpasbare gevoeligheid van de muis en het trackpad

In Systeemvoorkeuren kun je de gevoeligheid van de muis en het trackpad instellen, zoals de snelheid van de aanwijzer, het dubbelklik-interval en de scrollsnelheid.

Trackpadinvoer negeren

Als je een muis op je Mac-notebook hebt aangesloten of daarop de muistoetsenfunctie hebt geactiveerd, kun je het trackpad uitschakelen. Als je het dan per ongeluk aanraakt, heeft dit geen invloed op de muisaanwijzer.

Instelbare muisknoppen

Apple houdt de dingen graag eenvoudig, en daarom is OS X ingericht op het gebruik van een eenknopsmuis. Daarmee hoef je niet eerst te bedenken of je de linker- of de rechtermuisknop nodig hebt om iets te doen. Heb je een Magic Mouse of een Apple Mouse, dan fungeert de gehele bovenkant als knop. Als je op de bovenkant drukt, klik je. Dankzij hun symmetrische, ergonomisch verantwoorde vorm zijn ze geschikt voor zowel linkshandig als rechtshandig gebruik, en omdat ze een laser bevatten, is er geen bal om schoon te maken en heb je ook geen muismat nodig.

Maar beide muizen bieden heel veel meer mogelijkheden. Magic Mouse heeft een Multi-Touch-oppervlak. Door je vingers daar natuurlijk over te bewegen, krijg je het gevoel alsof je het materiaal op je scherm aanraakt. Als je bijvoorbeeld in Safari met een veegbeweging achter elkaar verschillende webpagina's bekijkt, heb je het idee alsof je door een tijdschrift aan het bladeren bent. Net als op de iPhone en iPod touch ondersteunt Magic Mouse "momentum scrolling", dat wil zeggen dat de scrollsnelheid overeenkomt met de snelheid waarmee je je vingers beweegt.

Apple Mouse heeft een scrollbal waarmee je alle kanten op kunt scrollen, aan beide kanten van de bal een aanraakgevoelig gedeelte en aan beide zijkanten een knop waarvan je de functionaliteit zelf kunt instellen. Je kunt ervoor kiezen om alle knoppen te deactiveren en alleen te klikken met deze muis, of juist per knop een veelgebruikte Mac-functie instellen, zoals Exposé, Dashboard, Spotlight, Spaces of de programmakiezer. Je kunt zelfs een programma of hulpprogramma aan een knop koppelen, zodat dit wordt geopend zodra je erop drukt. En met de scrollbal kun je de schermvergroting activeren. Als je de Control-toets ingedrukt houdt en scrolt, kun je het gehele scherm tot 20x vergroten.

Bewegingen op het Multi-Touch-trackpad

Alle Mac-notebooks en desktopcomputers (met een Magic Trackpad) ondersteunen nu Multi-Touch-technologie. Dat betekent dat je de computer kunt aansturen met een paar simpele handbewegingen. Je kunt knijpen, vegen of een draaibeweging maken om in te zoomen, door een fotoboek te bladeren of een foto aan te passen. iPad, iPhone en iPod touch gebruiken ook Multi-Touch-technologie.

Met VoiceOver heb je de volledige controle over je computer via het toetsenbord en kun je nog meer bewegingen instellen. Zo kun je voor commando's als het starten van (hulp)programma's, het openen van documenten en het uitvoeren van Automator-takenreeksen en AppleScript-scripts een beweging toekennen. (Als je geen behoefte hebt aan de gesproken VoiceOver-beschrijvingen en de VoiceOver-cursor, kun je het geluid van de beschrijvingen uitzetten en de cursor verbergen, terwijl je toch gewoon de extra toetscommando's en bewegingen van VoiceOver kunt blijven gebruiken.)

Volledige toetsenbordnavigatie

Voor de navigatie in programma's, documenten en websites kun je niet alleen de muis of het trackpad gebruiken, maar ook je toetsenbord. Met de Tab-toets kun je door lijsten, tekstvakken en andere regelaars navigeren, en voor de interactie gebruik je de spatiebalk en de Return-toets.

Aanpasbaar toetsrepeteertempo en aanpasbare repeteervertraging

Zowel het tempo waarmee een toets wordt gerepeteerd als de vertraging totdat het repeteren begint nadat je op een toets hebt gedrukt, is instelbaar. Je vindt deze instellingen in het Systeemvoorkeurenpaneel 'Toetsenbord'. Deze opties zijn heel handig in combinatie met de toetsvertragingsfunctie, want daarmee kun je het toetsenbord instellen op je eigen mogelijkheden. Dat komt je typvaardigheid ten goede en voorkomt onbedoelde typfouten.

Toewijsbare speciale toetsen

Als je de locatie van de speciale toetsen, zoals Control, Option (Alt) en Command op je toetsenbord wilt veranderen, kan dat via Systeemvoorkeuren.

Inkwell

OS X bevat standaard technologie voor handschriftherkenning, Inkwell (of Ink) genaamd. Als je een tekentablet op je Mac aansluit en daar vervolgens op schrijft met een stylus, zet Inkwell de geschreven tekst automatisch om in getypte woorden in het geopende document.

In bepaalde programma's kun je op deze manier rechtstreeks tekst invoeren, in andere komt de tekst eerst op een krabbelblok terecht (waar je zo nodig wijzigingen kunt aanbrengen) en pas daarna in het programma zelf. Inkwell ondersteunt diverse stylusbewegingen, zodat je eenvoudig tekst kunt selecteren, bewerken en verwijderen. Bovendien begrijpt Inkwell Engels, Frans en Duits.

Toetsenbord op het scherm

Als je een aanwijsapparaat makkelijker vindt werken dan een toetsenbord, kun je tekst invoegen via Toetsenbordweergave. Je activeert dit toetsenbord in het Systeemvoorkeurenpaneel 'Taal en tekst'.

Het venster 'Toetsenbordweergave' zweeft boven de andere programma's (dus je verliest het nooit uit het oog) en kan eenvoudig groter of kleiner worden gemaakt. En hoewel je "typt" met de muis (of een andere aanwijzer), werkt het toetsenbord exact hetzelfde als een echt toetsenbord. Als je deze voorziening gebruikt in combinatie met grendeltoetsen kun je complexe toetscombinaties (zoals Control + Option + Command + 8) gebruiken door de toetsen achtereenvolgens in te drukken.

Tekenweergave

Met Tekenweergave – te vinden in Systeemvoorkeurenpaneel 'Taal en tekst' – kun je gemakkelijk speciale tekens in je tekstdocumenten zoeken en gebruiken. Je hoeft dan namelijk geen lastige toetscombinaties te onthouden en te gebruiken, maar je sleept het gewenste teken heel eenvoudig uit de Tekenweergave naar je document.

Automator

Als je het lastig vindt een muis of trackpad te gebruiken, kun je Automator complexe routinetaken laten uitvoeren. Met de functie 'Kijk wat ik doe' kun je handelingen die je op je Mac uitvoert, snel en makkelijk opnemen, als takenreeks bewaren en deze laten uitvoeren als je dezelfde reeks stappen wilt doen.

Je voert een Automator-takenreeks uit door dubbel te klikken op het bewaarde bestand, de reeks aan het scriptmenu toe te voegen of toe te wijzen aan een map zodat deze automatisch wordt uitgevoerd zodra je een bestand in die map zet. Heb je een takenreeks eenmaal gemaakt, dan kun je die zo vaak gebruiken als je wilt.

Spraakherkenning

Met de in OS X ingebouwde Speakable Items, die je in het Systeemvoorkeurenpaneel 'Spraak' vindt, kun je je computer met je stem bedienen in plaats van met het toetsenbord. En je hoeft je Mac niet eens eerst te trainen. Je kunt Speakable Items gebruiken om door menu's te navigeren en toetscombinaties in te voeren, de naam van aankruisvakjes, keuzerondjes, onderdelen in een lijst en knoppen te zeggen, en om programma's te openen, te sluiten, te besturen en naar een ander programma te gaan.

Als je iets wilt dicteren, kun je bij MacSpeech terecht voor het programma Dictate (afzonderlijk verkrijgbaar).