Sonic Arts Research Centre:
walhalla voor het menselijk oor
Als je binnenstapt in het Sonic Laboratory, de concerthal van het Sonic Arts Research Centre (SARC) in Belfast, stap je in een wereld van puur luistergenot. "Je staat midden in een enorme kubus waarin het geluid letterlijk van alle kanten komt: van links, rechts, boven en onder", aldus Dr. Pedro Rebelo, onderzoeksdirecteur van het centrum.
De intensiteit en complexiteit van het geluid in het Sonic Laboratory zijn eigenlijk niet in woorden uit te drukken. De 48 onafhankelijk van elkaar bestuurde geluidskanalen kunnen via 60 geavanceerde luidsprekers in elke richting worden geprojecteerd: van bovenaf via de gemotoriseerde plafondpanelen of van onderaf via de geluidsdoorlatende vloer. Zelfs de weerkaatsing van het geluid in de kubus kan worden afgestemd van 0,4 tot 2,3 seconden.
Een feest voor je oren
"De variabele akoestiek is tamelijk uitzonderlijk", aldus Rebelo, en dat is nog maar zachtjes uitgedrukt. Want het geluid dat in het centrum wordt geproduceerd, is wereldwijd uniek en ongeëvenaard. En dat alles wordt bestuurd door één Power Mac G5, een van de vele Macs die worden gebruikt in deze onderwijsinstelling die zich toelegt op de symbiose van muziek en technologie.
Op het 150 jaar oude universiteitsterrein van Queen's University in Belfast springt het hypermoderne SARC er nogal uit. Op dit centrum wordt sinds 2001 een nieuwe generatie technisch onderlegde geluidstechnici, geluidsproducenten, programmeurs van geluidssoftware, artietsen en componisten van elektronische muziek klaargestoomd. "We brengen onze leerlingen tijdens hun driejarige opleiding met zoveel mogelijk extreme, radicale, vreemde en lastige situaties in aanraking", aldus Rebelo. "En we werken met een Mac, omdat ik gewoon nog nooit met iets anders heb gewerkt. De Mac trekt creatievelingen nu eenmaal aan, met als gevolg dat de meeste geavanceerde muziek- en geluidsontwerpprogramma's speciaal voor en met de Mac zijn ontwikkeld."
De 48 onafhankelijke geluidskanalen worden via meer dan 60 geavanceerde luidsprekers de ruimte in geprojecteerd. En dat alles wordt bestuurd door slechts één Power Mac G5.
De akoestische hulpmiddelen
Rebelo noemt applicaties als Max/MSP van Cycling74, PD (Pure Data), een open-sourceprogramma dat is ontwikkeld door Miller Puckette, pionier op het gebied van computermuziek, en SuperCollider van James McCartney. Al deze applicaties zijn voortgekomen uit baanbrekend onderzoek dat in de jaren '80 is verricht op het IRCAM in Parijs. Het zijn stuk voor stuk krachtige programmeerapplicaties waarin gebruik wordt gemaakt van een grafische gebruikersinterface voor de realtimeverwerking van muziek, geluid en multimedia.
Pedro Rebelo is onderzoeksdirecteur aan het Sonic Arts Research Centre in Belfast.
Als deze tools in handen komen van de leerlingen en docenten van het SARC, ontstaan er bijzondere dingen. Onze nieuwe generatie componisten en musici experimenteren met nieuwe manieren om muziek te maken en geven de interactie tussen bandleden en tussen de artiest en het publiek een geheel nieuwe invulling. Ze werken in ensembles waarin traditionele instrumenten worden gecombineerd met een PowerBook en in settings die uiterst minutieus zijn gecomponeerd of waarin werkelijke elke noot moet worden geïmproviseerd. En dat alles vaak op het toneel van de unieke luisteromgeving van het Sonic Laboratory.
Het groepsgevoel
Rebelo vervolgt: "Ik speel bijvoorbeeld in een ensemble met de naam BLISS, the Belfast Legion for Improvised Sights and Sounds, waarin de bandleden in real time op een PowerBook improviseren. De laptops zijn via een netwerk met elkaar verbonden en terwijl we naar elkaar luisteren, wisselen we de gegevens over de verschillende geluiden uit. Net zoals een jazzbandje met een bepaalde melodie improviseert, ontwikkelen wij parameters aan de hand waarvan we de verschillende gedeelten in het muziekstuk vastleggen. Je moet dus op een geheel nieuwe en uitdagende wijze gestructureerd improviseren. De muziek die hieruit voortkomt, is meer dan alleen het uitwisselen van gegevens."
Zelfs het publiek mag meedoen. "Onlangs hebben we een systeem ontwikkeld waarbij we organizers aan het publiek uitdeelden", aldus Rebelo. "Zij tekenden via een grafische interface bepaalde vormen, die vervolgens werden doorgestuurd naar het scherm van de PowerBooks van de bandleden. Zo werd de partituur op een abstracte manier door het publiek zelf geschreven, die zich geleidelijk verder ontwikkelde als reactie op de muziek die de bandleden speelden."
Nooit een valse noot
Naast het verleggen van de grenzen voor groepsimprovisatie, gebruiken de geluidsgoeroes van het SARC de Macs in de seminarruimten en studio's voor het uitvoeren van verschillende onderzoeken, het maken van opnamen en voor compositiedoeleinden. Met behulp van de Power Mac G5, geroemd om de uitstekende verwerking van digitale geluidssignalen, ontwikkelen ze gedetailleerde wiskundige modellen voor de vibratie van snaren, bouwen zij hun eigen software voor de ontwikkeling van nieuwe syntheses, voeren zij experimenten uit met de ruimtelijkheid van geluid en diffusie, componeren zij films en video's en ontwikkelen zij geluid voor interactieve multimediagames en -systemen.
Ondanks dat het SARC op een zeer breed terrein actief is, benadrukt Rebelo dat werken en leren in een "liveomgeving", zoals hij de concertruimte van het Sonic Laboratory noemt, essentieel is. "Het maakt heel wat uit of je alleen in een studio zit, of dat je je muzikale ideeën aan een publiek moet vertonen", legt hij uit. "Je wilt niet weten hoeveel fysieke en emotionele spanning dat oplevert. En dat is nog een reden waarom we met Macs werken; je kunt er feilloos op vertrouwen. Je moet er toch niet aan denken dat je instrumenten tijdens een optreden crashen. Dankzij Mac OS X hoef je hier niet wakker van te liggen."