Voor iedereen met een visuele handicap is er VoiceOver, een geïntegreerde schermlezer in Leopard. VoiceOver biedt functies om de computer via het toetsenbord te bedienen, verbeterde opties voor het vergroten van de schermweergave en gesproken beschrijvingen (in het Engels) van wat er op het scherm te zien is. VoiceOver maakt het voor veel gebruikers met speciale behoeften mogelijk samen te werken met andere Mac-gebruikers, en zonder hulp een Mac te gebruiken.

Ook voor jou

VoiceOver is bedoeld om blinden, slechtzienden, of mensen met leermoeilijkheden de mogelijkheid te bieden een Mac te gebruiken. Het is ideaal voor iedereen die nog nooit een computer of schermlezer heeft gebruikt, voor wie voor het eerst een Mac gebruikt en voor mensen die schermlezers gebruikten in Mac OS 9, en nu optimaal willen profiteren van alles wat Mac OS X te bieden heeft. Met VoiceOver kun je tekstverwerkingsdocumenten maken en bewerken, e-mail versturen en surfen op het web. Je kunt zelfs een potje schaken!

Moet je horen

VoiceOver leest de inhoud van documenten voor, en geeft een beschrijving van je werkruimte en van de activiteiten die op de computer worden uitgevoerd. Leopard bevat meer dan twintig unieke digitale stemmen, en van elke stem is de snelheid, de hoogte en het volume in te stellen. Verschillende stemmen, zoals Vicki, Bruce en Fred, zijn geoptimaliseerd om extreem snel te spreken, zodat je je documenten in je eigen snelheid kunt beluisteren. Je kunt ook aangeven dat verschillende stemmen op een ander moment moeten spreken. Zo kun je de een de menu's laten voorlezen, en de ander de inhoud van een document. Ook is er een uitspraakwoordenboek, zodat VoiceOver namen en zinnen zo uitspreekt zoals jij dat wilt. Je kunt VoiceOver zo instellen dat tijdens het typen elke letter of alleen volledige woorden worden voorgelezen.

Direct toegankelijk

Met Leopard begint toegankelijkheid op het moment dat je je computer aanzet. Als je al weet hoe VoiceOver werkt, kun je Command-F5 indrukken om het te activeren, en direct je nieuwe computer gebruiken. Als je VoiceOver voor het eerst gebruikt, hoor je een stem die je instructies geeft voor het werken met VoiceOver en die aan je vraagt of je de VoiceOver-introductie (VoiceOver QuickStart) wilt opstarten. Deze is geïntegreerd in de configuratie-assistent die automatisch wordt uitgevoerd als je je computer voor het eerst opstart. Deze introductie leert je de namen en plaatsen van de speciale toetsen op het Apple toetsenbord en biedt je de mogelijkheid om te oefenen met VoiceOver voordat je echt aan het werk gaat. Je kunt je computer configureren en je leert hoe je via het onlinehelpsysteem meer te weten kunt komen. Er is altijd een contrastrijk (wit-op-zwart) contextueel VoiceOver-menu beschikbaar, zodat je weet welke commando's je kunt gebruiken. Het menu kan overal op het scherm worden neergezet en worden vergroot, zodat je altijd weet welke commando's kunnen worden gebruikt. Als je ooit problemen hebt of Leopard opnieuw op je computer moet installeren, kun je terecht in het programma Terminal, Hulpprogramma's en zelfs de installatieschijf van Leopard. Met Leopard is het gemakkelijker dan ooit om je computer zonder visuele hulp te configureren, gebruiken en beheren, en eventuele problemen op te lossen.

Goed bekeken

VoiceOver is zo ontworpen dat je op kantoor, op school en zelfs op dezelfde computer probleemloos kunt samenwerken met mensen zonder visuele beperking. Het omvat visuele elementen zoals een VoiceOver-menu op het scherm en een uniek ondertitelpaneel waarin met grote en contrastrijke letters wordt weergegeven wat door VoiceOver wordt uitgesproken, zodat slechtzienden en andere gebruikers kunnen zien wat er wordt gezegd. De lettergrootte in het ondertitelpaneel kan worden aangepast en de achtergrond kan doorzichtig of ondoorzichtig worden gemaakt en naar elke locatie op het scherm worden verplaatst – allemaal met het toetsenbord. Met deze visuele elementen kunnen andere gebruikers gemakkelijker volgen wat jij aan het doen bent. Deze mogelijkheid kan bovendien handig zijn voor mensen met leerproblemen die graag horen en zien wat de computer uitspreekt.

Onbeperkt navigeren

VoiceOver geeft beschrijvingen van onderdelen onder de muiscursor, maar is ook ontworpen om alleen met het toetsenbord te worden gebruikt. De VoiceOver-cursor omkadert objecten op het scherm en kan worden gebruikt om te navigeren langs menu's, vensters, regelaars, tekst en alle andere schermonderdelen. Terwijl de cursor beweegt, spreekt VoiceOver een beschrijving van het onderdeel uit. De VoiceOver-cursor is een krachtig hulpmiddel waarmee je interactief kunt werken met de onderdelen op het scherm terwijl je een beschrijving van het onderdeel hoort. Met de VoiceOver-cursor kun je bijvoorbeeld op knoppen drukken, schuifknoppen slepen, aankruisvakken in- en uitschakelen, opties selecteren, slepen en scrollen. Daarnaast biedt VoiceOver aanvullende toetsenbordcommando's om sneller te kunnen navigeren en informatie op te vragen over bijvoorbeeld tekstkenmerken (zoals lettertype en -grootte), de namen van actieve programma's, de locatie van de muisaanwijzer e.d.

Naast navigatie met het toetsenbord en sneltoetsen, biedt VoiceOver ook kiezers voor onderdelen en koppelingen zodat je nog sneller kunt navigeren. VoiceOver scant direct het html-gebied van het huidige document en geeft elke URL (of link) die op de pagina wordt aangetroffen weer in alfabetische volgorde. Je kunt met de pijltoetsen door de lijst gaan om je keuze te maken en de VoiceOver-cursor gaat direct mee. Je kunt de lijst met links ook filteren door een paar tekens in te voeren – in combinatie met de pijltoetsen of in plaats daarvan. In de lijst worden dan de links weggefilterd waarvan de namen van de URL's niet voldoen aan de tekens die je hebt ingevoerd. Je kunt blijven doortypen om de lijst verder te filteren, of je kunt op Delete drukken om terug te keren naar de volledige lijst en andere tekens intypen om opnieuw te filteren. Op zo'n manier kun je met een paar toetsaanslagen direct naar elke link gaan. Een lijst met onderdelen werkt op dezelfde manier, maar bevat naast elk zichtbaar onderdeel in een programma ook links, zodat je snel met een paar toetsaanslagen naar elk gewenst onderdeel van het programma kunt gaan.

Om tussen programma's en vensters te schakelen, kun je het Dock gebruiken, de toetscombinatie Command-Tab, VoiceOver-programma en vensterkiezers. Je kunt zelfs het nieuwe en volledig toegankelijke Spotlight-menu gebruiken om geopende programma's, documenten, e-mailberichten en nagenoeg alle andere soorten documenten te vinden – allemaal met het toetsenbord.

Al doende leert men

Kenmerkend voor Mac OS X is dat je het systeem kunt leren door het te gebruiken. Je hoeft dus niet eerst een handleiding door te worstelen. Aangezien VoiceOver in het besturingssysteem is ingebouwd, werkt het naadloos samen met alle toetsenbordcommando's en sneltoetsen die je al kent, zoals Command-S voor opslaan en Command-C voor kopiëren. VoiceOver bevat bovendien extra toetsenbordcommando's waarmee je kunt navigeren en waarmee je VoiceOver kunt vragen een beschrijving te geven van wat er op het scherm staat. Deze commando's zijn zo gekozen zijn dat je ze gemakkelijk kunt onthouden: M voor menu, D voor Dock en W voor Word, bijvoorbeeld. Voor gerelateerde commando's hoef je dezelfde toets alleen maar twee of drie keer in te drukken. De lay-out van de toetsen voor VoiceOver blijft altijd hetzelfde, welk programma je ook gebruikt, en ongeacht of je nu op een laptop of een desktopcomputer werkt. En mocht je de plaats van een toets toch vergeten zijn, dan kun je op elk moment de oefenmodus inschakelen zonder dat dit van invloed is op het programma waarin je werkt.

Een van de manieren waarop VoiceOver je helpt te leren is met het gebruik van geluidseffecten. Terwijl je aan het navigeren bent, hoor je bijvoorbeeld subtiele geluidseffecten die je laten weten dat je het eind van een rij hebt bereikt of van het eind weer terugkeert naar het begin. Door de geluidseffecten leer je snel de relatieve posities van onderdelen op het scherm en je eigen locatie, zodat je de dingen de volgende keer gemakkelijker kunt lokaliseren. Er is ook een contextueel VoiceOver-menu beschikbaar waarmee je nieuwe commando's voor het geselecteerde onderdeel kunt leren. Dit menu biedt ook snel toegang tot de commando's waarmee je de VoiceOver-voorkeuren kunt wijzigen, sneltoetsen kunt leren, het onlinehelpsysteem kunt openen, het uitspraakwoordenboek kunt bewerken en toetsenbordoefeningen kunt doen. Na de aankondiging van een menucommando spreekt VoiceOver de bijbehorende sneltoets uit. De volgende keer kun je dan de sneltoets voor het commando gebruiken zonder dat je het menu hoeft te gebruiken. Zelfs het onlinehelpsysteem van Mac OS X Leopard wordt gesproken, zodat je nieuwe functies kunt leren kennen, zelf problemen kunt oplossen en nieuwe functies in je eigen tempo kunt aanleren.

Je ziet het voor je

Ouders, leerkrachten en familieleden zonder visuele beperking die met VoiceOver willen leren werken om het aan anderen door te geven, kunnen gebruikmaken van een ingebouwde functie die het scherm tijdelijk zwart maakt. Op die manier moeten ze vertrouwen op hun gehoor en op hun kennis van het toetsenbord om de computer te bedienen. Het scherm wordt weer normaal na een druk op een knop, zodat ze gemakkelijk hun werk en de voortgang van het leerproces kunnen controleren.

Precies zoals jij het wilt

Tijdens het gebruik van VoiceOver kun je je eigen voorkeuren instellen zodat VoiceOver precies aan je wensen voldoet. Leopard bevat meer dan twintig unieke stemmen die je aan verschillende soorten informatie kunt toewijzen. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om gewoon voor alles één stem te gebruiken. Van elke afzonderlijke stem kun je de snelheid, de toonhoogte en het volume apart instellen. Je kunt de spraakinstellingen zelfs aanpassen terwijl VoiceOver bezig is met spreken. Zo kun je bijvoorbeeld grote tekstdocumenten met hoge snelheid 'scannen' en bij belangrijke gedeelten de snelheid verlagen om niets te missen. Daarnaast kun je aangeven hoe er met leestekens moet worden omgegaan, of alleen hele woorden moeten worden uitgesproken of elke letter apart terwijl je aan het typen bent, en of moet worden aangekondigd als speciale toetsen of Caps Lock worden ingedrukt.

VoiceOver bevat ook een uitspraakwoordenboek waarmee je de uitspraak van woorden in een bepaald programma of alle programma's kunt bepalen. Je kunt zelfs woorden en zinnen door andere vervangen (zodat ;-) bijvoorbeeld wordt uitgesproken als 'wink'). Al je instellingen kunnen worden opgeslagen in een bestand dat je met vrienden en familie kunt uitwisselen, kunt opslaan bij wijze van back-up, of kunt importeren in een andere computer zodat die precies zo geconfigureerd wordt als jij dat wilt.

Compatibel met talloze programma's

Leopard bevat verschillende toegankelijke programma's, zoals Finder, Mail, Safari (browser), Teksteditor (waarmee je Word-bestanden kunt openen, bewerken en opslaan), iChat AV, Voorvertoning (waarmee je bijvoorbeeld pdf-bestanden kunt bekijken), Terminal, Automator, Chess, en veel hulpprogramma's. Apple verstrekt ook openbare, goed beschreven programmeerrichtlijnen aan softwareontwikkelaars waarmee ze hun programma's toegankelijker kunnen maken. Voor meer informatie over de toegankelijkheid van bepaalde programma's kun je de Macintosh Products Guide doornemen of contact opnemen met de ontwikkelaar van het programma.