Hoofdstuk 10. Brailleleesregels gebruiken

Dit hoofdstuk geeft informatie over het gebruik van brailleleesregels met VoiceOver. Het betreft hier zowel leesregels die rechtstreeks op de computer worden aangesloten als Bluetooth-leesregels. In dit hoofdstuk vindt u ook een overzicht van de verschillende soorten brailleleesregels die worden ondersteund door VoiceOver.

Informatie over brailleleesregels

Als er een ondersteunde brailleleesregel is aangesloten op uw computer (of aan de computer is gekoppeld in het geval van een Bluetooth-apparaat), wordt deze automatisch herkend door VoiceOver. Er wordt dan informatie naar het apparaat gestuurd over wat er op het scherm wordt weergegeven. U kunt meerdere brailleleesregels op uw computer aansluiten, waarna op elke brailleleesregel tegelijkertijd dezelfde inhoud wordt weergegeven. Dit kan handig zijn in bijvoorbeeld klaslokalen.

De standaardinstelling is dat VoiceOver gewoon brailleschrift weergeeft. U kunt instellen dat u braillekortschrift wilt weergeven. In dat geval wordt de tekst onder de VoiceOver-cursor dynamisch gewijzigd van kortschrift in gewoon schrift, zodat u de tekst gemakkelijker kunt lezen en wijzigen. Als u de cursor vervolgens verplaatst, wordt de tekst weer in braillekortschrift weergegeven.

Een brailleleesregel bevat meestal meer dan alleen de inhoud van de VoiceOver-cursor. In de meeste gevallen wordt een beschrijving gegeven van de inhoud van de volledige regel waarop de VoiceOver-cursor zich bevindt, inclusief onderdelen links en rechts van de VoiceOver-cursor. Als de VoiceOver-cursor bijvoorbeeld op een onderdeel in een venster staat, toont het brailleapparaat onderdelen zoals symbolen, aankruisvakken en venstermenu's, evenals tekst die links en rechts van de VoiceOver-cursor staat. Deze verzameling onderdelen (de VoiceOver-cursor en de onderdelen links en rechts van de cursor op dezelfde horizontale regel) vormen samen een 'regel' braille.

Wanneer u voor een onderdeel in de VoiceOver-cursor details opvraagt, worden deze details ook opgenomen in de braillebeschrijving. Als u de VoiceOver-cursor bijvoorbeeld naar een knoppenbalk verplaatst, beschrijft VoiceOver alleen de knoppenbalk op de brailleleesregel omdat knoppenbalken over de volledige breedte van een venster worden weergegeven. Wanneer u met de knoppenbalk werkt, beschrijft de brailleleesregel elk onderdeel op de knoppenbalk, van links naar rechts.

VoiceOver gebruikt punt 7 en 8 om de positie van de VoiceOver-cursor aan te geven, zodat u de cursor eenvoudig kunt kunnen vinden in de brailleregel. (U kunt deze functie uitschakelen in VoiceOver-hulpprogramma.) Als u tekst wijzigt of selecteert, wordt de tekstselectie eveneens aangegeven met de tekens 7 en 8. VoiceOver geeft ook de positie van de tekstselectiecursor aan. Deze cursor heeft de vorm van een I en wordt aangegeven door teken 8 van de braillecel voorafgaand aan de tekstselectiecursor en teken 7 van de braillecel na de tekstselectiecursor te laten knipperen.

VoiceOver maakt gebruik van drie statuscellen om extra informatie te geven over de inhoud van het scherm. Elke statuscel biedt een bepaald type informatie. U kunt voorkeuren instellen voor het aantal statuscellen dat u wilt gebruiken en waar ze worden weergegeven op de brailleleesregel. Zo kunt u ervoor kiezen de cel voor de tekststatus te gebruiken en deze cel aan de linkerkant weer te geven.

VoiceOver herkent het type brailleleesregel dat is aangesloten op uw computer en activeert automatisch de bijbehorende standaardinstellingen. In VoiceOver-hulpprogramma kunt u VoiceOver-commando's toewijzen aan toetsen op de brailleleesregel. U kunt de brailleleesregel gebruiken terwijl de spraakfunctie van VoiceOver actief is, maar u kunt de spraakfunctie ook uitschakelen. Als uw brailleleesregel is voorzien van een Perkins-toetsenbord, kunt u hierop typen.

Een Bluetooth-brailleleesregel koppelen

U kunt een ondersteunde Bluetooth-brailleleesregel pas gebruiken met VoiceOver nadat u de leesregel hebt gekoppeld. U kunt maar één Bluetooth-brailleleesregel tegelijkertijd koppelen. U hoeft de leesregel maar één keer te koppelen. De koppeling blijft bestaan totdat u deze expliciet verwijdert. Als de leesregel is gekoppeld, wordt deze herkend door VoiceOver wanneer het apparaat is ingeschakeld en voldoende dicht bij de computer is geplaatst. Als het uw primaire brailleleesregel betreft, kunt u deze vervolgens gebruiken.

Een Bluetooth-brailleleesregel koppelen met VoiceOver:
  1. Als VoiceOver is geactiveerd, opent u VoiceOver-hulpprogramma door op VO + F8 te drukken.
  2. Klik achtereenvolgens op de categorie 'Braille', 'Leesregels' en de knop met het plusteken (+).
  3. Selecteer uw Bluetooth-brailleleesregel in de lijst.

    De lijst bevat alleen de Bluetooth-brailleleesregels die zich binnen het bereik van de computer bevinden en waarvoor een besturingsprogramma van VoiceOver beschikbaar is.

  4. Klik op 'Selecteer'.

    U moet mogelijk een code voor de koppeling invoeren (0000 en 1234 zijn twee veelvoorkomende codes). Raadpleeg de documentatie van uw brailleleesregel voor de juiste code.

Als de Bluetooth-brailleleesregel die u hebt geselecteerd in de lijst niet werkt met VoiceOver, is het besturingsprogramma van de leesregel waarschijnlijk niet compatibel met het besturingsprogramma van VoiceOver. Probeer in dat geval een andere Bluetooth-brailleleesregel te koppelen.

Als uw Bluetooth-brailleregel niet in de lijst staat, controleert u of de leesregel wel kan worden gedetecteerd door uw computer. Raadpleeg voor meer informatie de documentatie van uw brailleleesregel.

Informatie over het schuiven in tekst op een brailleleesregel

Soms is een regel met braille te lang voor de brailleleesregel. In dat geval kunt u de brailleregel met de knoppen Links en Rechts op de leesregel naar links of naar rechts schuiven om alle tekst te kunnen lezen. Elke keer dat u op een van deze knoppen drukt, wordt de tekst met het aantal cellen van de leesregel naar links of naar rechts geschoven. De statuscellen worden hierbij ook meegeteld.

Als u de VoiceOver-cursor verplaatst met behulp van de VoiceOver-toetsen, wordt de weergave van de brailleleesregel automatisch aangepast wanneer dit nodig is om de cursor te volgen. Dit gebeurt zelfs wanneer de cursor naar de vorige of volgende regel wordt verplaatst.

Routertoetsen op een brailleleesregel gebruiken

Op veel brailleregels staan boven de braillecellen zogenaamde routertoetsen waarmee u de cursor kunt verplaatsen. Meestal drukt u op de routertoets boven een bepaald onderdeel op de regel met braille om de VoiceOver-cursor of selectie naar dat onderdeel te verplaatsen.

Als u op een routertoets drukt die boven een regelaar staat, wordt de VoiceOver-cursor naar die regelaar verplaatst, tenzij de cursor daar al staat. Als de VoiceOver-cursor al bij de regelaar staat, wordt met het indrukken van de bijbehorende routertoets de standaardtaak van de regelaar uitgevoerd. Als u bijvoorbeeld op een knop wilt klikken, kunt u op de bijbehorende routertoets drukken om de VoiceOver-cursor naar de knop te verplaatsen en vervolgens nogmaals op de routertoets drukken om op de knop te klikken. In dat geval hoeft u het toetsenbord van de computer helemaal niet aan te raken. Als u tekst leest of navigeert in tekst, kunt u ook een routertoets gebruiken om de VoiceOver-cursor naar die locatie in de tekst te verplaatsen.

U kunt op de routertoets boven een statuscel drukken om een uitgebreide braillebeschrijving van elk teken in de cel weer te geven. Om de beschrijving te verwijderen, drukt u op een andere routertoets.

Statuscellen op een brailleleesregel gebruiken

De inhoud van de regel op het scherm met de VoiceOver-cursor wordt weergegeven in de cellen van de brailleleesregel. VoiceOver maakt gebruik van statuscellen om aanvullende informatie over de regel te geven, zoals de tekstkenmerken.

Als uw brailleleesregel is voorzien van speciale statuscellen, gebruikt VoiceOver deze cellen om de aanvullende informatie weer te geven, op basis van de voorkeuren die zijn ingesteld in VoiceOver-hulpprogramma. In het geval van een leesregel zonder speciale statuscellen gebruikt VoiceOver de eerste drie cellen aan de linker- of rechterkant van de leesregel, afhankelijk van uw voorkeuren. VoiceOver laat een cel leeg om een scheiding aan te brengen tussen de statuscellen en de andere cellen.

Manieren om statuscellen te gebruiken:

Als u geen voorkeuren voor statuscellen hebt opgegeven, wordt er geen statusinformatie weergegeven en worden alle leescellen gebruikt voor de inhoud van de huidige regel.

Aankondigingen op een brailleleesregel bekijken

Activiteiten die niet visueel op het scherm worden weergegeven, worden door VoiceOver als aankondigingen naar de brailleleesregel verzonden. Als een programma dat op de achtergrond wordt uitgevoerd bijvoorbeeld om gebruikersinterventie vraagt of als er een nieuw venster wordt geopend, verstuurt VoiceOver een aankondiging naar de brailleleesregel.

VoiceOver bewaart maximaal 30 aankondigingen. De laatste aankondiging wordt als eerste weergegeven. Als u hebt ingesteld dat de statuscel met de algemene weergavestatus moet worden weergegeven, kunt u aankondigingen bekijken.

Manieren om aankondigingen te bekijken:

Als u de aankondigingen hebt gelezen, drukt u op een routertoets boven de aankondiging om de huidige regel opnieuw weer te geven.

Toetsen van een brailleleesregel toewijzen aan VoiceOver-commando's

VoiceOver herkent of de aangesloten brailleleesregel invoertoetsen heeft en wijst vervolgens veelgebruikte VoiceOver-commando's aan de toetsen toe. Op deze manier kunt u efficiënter werken omdat u het toetsenbord minder vaak hoeft te gebruiken. Stel dat VoiceOver het commando 'Omlaag' aan de toets D3 koppelt. Als u vervolgens die toets indrukt op de brailleleesregel, wordt de VoiceOver-cursor één regel naar beneden verplaatst. U kunt de standaardtoewijzingen wijzigen en zelf toewijzingen definiëren.

Invoertoetsen toewijzen aan commando's
  1. Sluit de brailleleesregel aan op de computer of koppel de brailleleesregel aan de computer, activeer VoiceOver en open VoiceOver-hulpprogramma door op VO + F8 te drukken.
  2. Klik op 'Braille' in de categorieëntabel, klik op 'Beeldschermen' en selecteer de brailleleesregel waarvoor u commando's wilt toewijzen. Klik vervolgens op 'Wijs commando's toe'.
  3. Kies het VoiceOver-commando dat u aan invoertoetsen wilt toewijzen.
    • Voor een bestaande toewijzing kiest u een commando uit een van de venstermenu's in een rij.
    • Voor een nieuwe toewijzing klikt u op de knop met het plusteken (+) om een rij aan de lijst toe te voegen. Kies vervolgens een commando uit een van de venstermenu's in de rij.
  4. Druk op Command + B om de toewijzing te bewaren.

    Nadat u op Command + B hebt gedrukt, duurt het ongeveer vijf seconden voordat de toewijzing in VoiceOver wordt bewaard. U hoort een geluidssignaal terwijl de seconden worden afgeteld.

Ondersteunde brailleleesregels

Mac OS X biedt ondersteuning voor een groot aantal USB- en Bluetooth-brailleleesregels.

Opmerking:In de tabel wordt aangegeven of een apparaat alleen ondersteuning biedt voor Bluetooth, of voor USB en Bluetooth. Als er geen expliciete vermelding bij staat, heeft het apparaat alleen een USB-aansluiting.

Fabrikant

Model

Alva

BC640 (USB en Bluetooth)

BC680 (USB en Bluetooth)

EasyLink 12 (Bluetooth)

544 Satellite

544 Satellite Traveller

570 Satellite Pro

584 Satellite Pro

American Printing House for the Blind (APH)

Refreshabraille 18 (USB en Bluetooth)

Baum

Conny 12 (Bluetooth)

Opmerking: VoiceOver herkent deze leesregel als de HumanWare BrailleConnect 12.

PocketVario 24

SuperVario 32

SuperVario 40

SuperVario 64

SuperVario 80

VarioConnect 24

VarioConnect 32

VarioConnect 40

Eurobraille

Esys 12 (USB en Bluetooth)

Esys 40 (USB en Bluetooth)

Freedom Scientific

Focus 40

Focus 80

PAC Mate 20

PAC Mate 40

PAC Mate BX420 (alleen leesregel)

PAC Mate BX440 (alleen leesregel)

PAC Mate QX420 (alleen leesregel)

PAC Mate QX440 (alleen leesregel)

GW Micro

BrailleSense

SyncBraille 20

SyncBraille 32

HandyTech

Braille Star 40 (USB en Bluetooth)

Braille Star 8

Braille Wave (USB en Bluetooth)

Braillino (Bluetooth)

Easy Braille (USB en Bluetooth)

HIMS

BrailleSense

SyncBraille 20

SyncBraille 32

HIMS/GW Micro

BrailleSense (Bluetooth, vereist extra Bluetooth-module)

BrailleSense Plus (Bluetooth, geen extra Bluetooth-module vereist)

Humanware

BrailleConnect 12 (Bluetooth)

BrailleConnect 24 (USB en Bluetooth)

BrailleConnect 32 (USB en Bluetooth)

BrailleConnect 40 (USB en Bluetooth)

BrailleNote mPower BT 18 (Bluetooth)

BrailleNote mPower BT 32 (Bluetooth)

Brailliant 24 (USB en Bluetooth)

Brailliant 32 (USB en Bluetooth)

Brailliant 40 (USB en Bluetooth)

Brailliant 64 (USB en Bluetooth)

Brailliant 80 (USB en Bluetooth)

Nippon Telesoft

Seika Version 3

Papenmeier

Braillex Trio (USB en Bluetooth)