Użytkownikom, którzy nie są wstanie zobaczyć lub zinterpretować elementów na ekranie, system Tiger oferuje program VoiceOver — wbudowany czytnik ekranu, który umożliwia sterowanie komputerem z klawiatury, udostępnia zaawansowane opcje powiększania fragmentów obrazu oraz wypowiada (w języku angielskim) opisy elementów widocznych na ekranie. VoiceOver otwiera wielu użytkownikom niepełnosprawnym drogę do wspólnej pracy z pozostałymi użytkownikami komputerów Mac oraz pozwala im na w pełni samodzielne korzystanie z Macintosha.

Dla Ciebie

Program VoiceOver opracowano, aby umożliwić korzystanie z Macintosha osobom niewidomym, niedowidzącym lub nieumiejącym czytać. Doskonale nadaje się dla użytkowników, którzy nigdy wcześniej nie korzystali z komputera lub czytnika ekranu, dla nowych użytkowników komputera Macintosh oraz dla użytkowników czytników ekranu dla systemu Mac OS 9, którzy chcieliby w pełni wykorzystać możliwości systemu Mac OS X. Dzięki VoiceOver stworzysz i wyedytujesz dokumenty, wyślesz pocztę, odwiedzisz strony WWW, a nawet zagrasz w szachy!

A teraz posłuchaj

VoiceOver na głos odczytuje treść dokumentów, wypowiada opisy elementów widocznych w przestrzeni roboczej na ekranie oraz czynności wykonywanych na komputerze. System Tiger zawiera ponad 20 unikalnych syntetycznych głosów i umożliwia regulowanie szybkości wymowy, wysokości i głośności każdego z tych głosów. Niektóre głosy, np. Vicki, Bruce i Fred, są zoptymalizowane pod kątem bardzo szybkiej wymowy, dzięki czemu pozwalają Ci słuchać odczytywanych dokumentów w tempie, jakie Ci odpowiada. Możesz także wybierać różne głosy do odczytywania różnych elementów. Na przykład jeden głos będzie odczytywał menu, a drugi treści dokumentów. Przewidziano także słownik wymowy, dlatego VoiceOver będzie wypowiadał nazwy, nazwiska i całe frazy zgodnie z Twoimi preferencjami. Podczas pisania na klawiaturze VoiceOver może odczytywać na bieżąco poszczególne znaki lub tylko całe słowa.

Od razu dostępny dla Ciebie

Z systemem Tiger komputer staje się dostępny dla Ciebie od razu po włączeniu zasilania. Jeśli już wiesz, jak używać VoiceOver, wystarczy że naciśniesz Command-F5, aby go uaktywnić, i natychmiast możesz korzystać z nowego komputera. Jeśli to dla Ciebie pierwsza okazja do korzystania z VoiceOver, usłyszysz instrukcję rozpoczęcia pracy i odesłanie do podręcznika Pierwsze kroki. Podręcznik ten jest wbudowany w program Asystent ustawień uruchamiany automatycznie po pierwszym włączeniu komputera. Z podręcznika Pierwsze kroki nauczysz się nazw i rozmieszczenia klawiszy na klawiaturze Apple. Podręcznik pozwala też przećwiczyć korzystanie z VoiceOver, możesz więc przygotować komputer do pracy, a potem uzyskać więcej informacji z pomocy online. Kontekstowe menu VoiceOver, wyświetlane w postaci wysokokontrastowego białego tekstu na czarnym tle, jest nieprzerwanie dostępne. Dlatego zawsze wiesz, jakich poleceń możesz użyć. Ponadto menu kontekstowe można przesunąć w dowolne miejsce ekranu i powiększyć, aby sprawdzić, jakie polecenia są w danej chwili dostępne. Jeśli kiedykolwiek zajdzie potrzeba ponownego zainstalowania systemu Tiger lub rozwiązania problemu z komputerem, również poradzisz sobie samodzielnie, ponieważ program Terminal, narzędzia, a nawet płyta instalacyjna Tigera są wyposażone w ułatwienia dostępu. Tiger ułatwia skonfigurowanie, używanie, konserwowanie i rozwiązywanie problemów z systemem bez pomocy osoby widzącej.

Zobacz, co mówię

VoiceOver zaprojektowano w taki sposób, aby jego użytkownik mógł w naturalny sposób współpracować z osobami widzącymi — w jednym biurze, klasie, a nawet na tym samym komputerze. Zawiera elementy wizualne, takie jak ekranowe menu VoiceOver oraz unikalny panel napisów, na którym dużymi, kontrastowymi literami wyświetlany jest tekst wypowiadany przez VoiceOver, tak aby wypowiedź mogli wygodnie śledzić zarówno użytkownicy niedowidzący, jak i widzący. Istnieje możliwość zmiany wielkości czcionki panelu napisów, a tło panelu może być przezroczyste lub nieprzezroczyste. Sam panel można umieścić w dowolnym miejscu na ekranie. A wszystko to za pomocą klawiatury. Elementy wizualne ułatwiają użytkownikom widzącym śledzenie czynności wykonywanych przez użytkownika niedowidzącego. Mogą być także pomocne dla osób, które mają trudności z czytaniem i nauką, dlatego korzystne jest dla nich jednoczesne wypowiadanie i wyświetlanie tekstu.

Nawigacja bez barier

VoiceOver wypowiada opisy elementów znajdujących się pod wskaźnikiem myszy, ale jest też przystosowany do obsługi wyłącznie za pomocą klawiatury. Nawigujesz po menu, oknach, elementach sterujących, tekście i innych elementach ekranu, korzystając z kursora VoiceOver, który otacza obiekty widoczne na ekranie. W miarę przemieszczania kursora komputer wypowiada opisy kolejnych zaznaczanych przez niego elementów. Kursor VoiceOver jest bardzo funkcjonalny i umożliwia interakcję z elementami na ekranie oraz słuchanie wypowiadanych opisów. Na przykład, korzystając z kursora VoiceOver, możesz naciskać przyciski, przeciągać suwaki, obracać pokrętła, włączać i wyłączać pola wyboru, wybierać przyciski opcji, przeciągać i przewijać. VoiceOver udostępnia także dodatkowe polecenia wywoływane z klawiatury, które przyspieszają nawigację i służą do uzyskiwania dodatkowych danych, jak np. informacji o kroju lub stylu czcionki, nazwy uruchomionych programów czy położenie wskaźnika myszy.

Oprócz nawigacji z klawiatury i aktywnych klawiszy VoiceOver udostępnia także selektory elementów listy oraz łączy, które dodatkowo przyspieszają nawigację. VoiceOver błyskawicznie analizuje obszar HTML bieżącego dokumentu i wyświetla w kolejności alfabetycznej wszystkie adresy URL (lub łącza) znalezione na danej stronie. Za pomocą klawiszy ze strzałkami wybierasz kolejne elementy na liście, a kursor VoiceOver podąża za Twoim wyborem. Możesz także odfiltrować listę łączy, wpisując kilka znaków — jest to alternatywa lub uzupełnienie wyboru za pomocą klawiszy strzałek. Z listy zostaną usunięte łącza, których nazwy lub adresy URL nie pasują do wpisanych znaków. Możesz pisać dalej, aby jeszcze bardziej zawęzić listę, lub nacisnąć klawisz Delete, aby wrócić do pełnej listy i wpisać inne znaki, zmieniając sposób filtrowania. Wystarczy zaledwie kilka naciśnięć klawiszy, aby bezpośrednio przejść do dowolnego łącza. Lista elementów działa w taki sam sposób, ale zawiera wszystkie widoczne elementy programu oraz łącza, pozwalając Ci na bezpośrednie przejście do dowolnego miejsca programu.

Do przełączania się między programami i oknami można używać Docku, kombinacji klawiszy Command-Tab lub programu VoiceOver i selektorów okien. Masz nawet do dyspozycji nowe menu Spotlight [łącze], w pełni objęte ułatwieniami dostępu. Służy ono m.in. do znajdowania otwartych programów, dokumentów, wiadomości pocztowych i wszelkich innych dokumentów w systemie — także bez konieczności użycia myszy.

Nauka poprzez eksplorację

Jedną z najważniejszych zalet systemu Mac OS X jest możliwość poznawania go drogą eksperymentów — nie musisz czytać podręcznika, aby rozpocząć pracę. Ponieważ program VoiceOver jest wbudowany w system operacyjny, współpracuje ze wszystkimi poleceniami klawiszowymi i skrótami, które już znasz, takimi jak Command-S (Zapisz) lub Command-C (Kopiuj). VoiceOver udostępnia także dodatkowe polecenia klawiszowe, które umożliwiają nawigację i pytanie o opisy elementów widocznych na ekranie. Polecenia te są przypisane mnemonicznie (np. M oznacza Menu, D oznacza Dock, itd.), a pokrewne polecenia są przypisane do tego samego klawisza (który naciska się dwa lub trzy razy), dzięki czemu nie musisz przenosić palców na inne klawisze, aby wywołać pokrewną czynność. Układ klawiszy dla programu VoiceOver jest taki sam w każdym programie, na laptopie i na komputerze stacjonarnym — wystarczy opanować go tylko raz. Jeśli zapomnisz, gdzie znajduje się jakiś klawisz, możesz w dowolnej chwili wrócić do ćwiczeń z klawiaturą i dowiedzieć się o jego nazwę, bez wpływu na działanie bieżącego programu.

Jednym ze sposobów, w jaki VoiceOver wspomaga naukę obsługi systemu, jest wykorzystanie efektów dźwiękowych. Na przykład podczas nawigacji słyszalne są subtelne efekty dźwiękowe, które informują o osiągnięciu końca wiersza lub przejściu na początek następnego. Dzięki efektom dźwiękowym zorientujesz się we względnych położeniach elementów na ekranie oraz położeniu kursora, a tym samym następnym razem łatwiej odnajdziesz potrzebne elementy. Dostępne jest także kontekstowe menu VoiceOver, które ułatwia poznawanie nowych poleceń mających zastosowanie do zaznaczonego właśnie elementu. To menu zapewnia także szybki dostęp do poleceń umożliwiających konfigurowanie preferencji VoiceOver, poznawanie skrótów klawiszowych, korzystanie z pomocy online, wpływanie na sposób wymowy i ćwiczenie korzystania z klawiatury. Po wypowiedzeniu polecenia menu VoiceOver wypowiada także nazwę klawisza aktywnego lub skrót klawiszowy. Następnym razem możesz wywołać polecenie z klawiatury, bez konieczności ponownego przechodzenia do menu. Nawet treść pomocy systemu Mac OS X jest odczytywana na głos, a zatem we własnym tempie możesz poznawać nowe funkcje systemu Mac OS X Tiger, rozwiązywać problemy i uczyć się jego obsługi.

Zobacz, jak to jest

Użytkownicy widzący, np. rodzice, nauczyciele i członkowie rodziny, którzy chcieliby nauczyć się korzystania z VoiceOver i potem uczyć innych użytkowników, mogą skorzystać z „kurtyny ekranowej”, która tymczasowo zasłania ekran, zmuszając ich do posługiwania się wyłącznie słuchem i klawiaturą. Kurtynę można podnieść za naciśnięciem jednego klawisza, aby szybko ocenić sytuację i zorientować się w postępach.

Tak, jak lubisz

Narzędzie VoiceOver pozwala ustawić preferencje i dostosować VoiceOver do potrzeb konkretnego użytkownika. Tiger jest fabrycznie wyposażony w ponad 20 różnych głosów, które można przypisać do różnych rodzajów informacji wypowiadanych przez VoiceOver. Nie musisz zatem słuchać stale jednego głosu. Ponadto każdy głos można zmodyfikować, zmieniając szybkość, wysokość i głośność. Ustawienia wymowy możesz modyfikować nawet na bieżąco, gdy VoiceOver mówi. Bywa to użyteczne, gdy chcesz np. przyspieszyć czytanie dłuższej partii tekstu lub przeciwnie — zwolnić, aby nie pominąć żadnych szczegółów. Dostosowaniu podlega także sposób czytania znaków interpunkcyjnych, powtarzanie całych słów lub poszczególnych liter podczas pisania oraz głosowe potwierdzanie naciśnięcia klawiszy modyfikujących i klawisza Caps Lock.

Narzędzie VoiceOver zawiera słownik wymowy pozwalający na modyfikowanie sposobu wymawiania słów w konkretnym programie lub we wszystkich programach. Możesz nawet zastępować wyrazy lub wyrażenia alternatywnymi słowami, a więc np. emotikona ;-) może być czytana jako „mrugnięcie”.  Wszystkie ustawienia można zapisać w pliku i w tej postaci udostępnić znajomym, zachować jako kopię zapasową lub zaimportować na inny komputer, aby skonfigurować go zgodnie z własnymi upodobaniami.

Zgodność z różnymi programami

Tiger zawiera szereg programów objętych ułatwieniami dostępu, w tym Finder, Mail, Safari (przeglądarka WWW), TextEdit (umożliwiający otwieranie, edytowanie i zapisywanie dokumentów w formacie Word), iChat AV, Preview (przeglądarka plików PDF), Terminal, Automator, Chess i wiele narzędzi. Apple publikuje również ogólnodostępne, dobrze udokumentowane wytyczne dla programistów, pozwalające im w prosty sposób zwiększyć poziom dostępności programów dla osób niepełnosprawnych. Więcej informacji o ułatwieniach dostępu w określonych programach można znaleźć w Przewodniku po produktach Macintosh lub uzyskać od autorów danego programu.