apple stories
Çeroki dilini öğrenenler iPad ve Mac sayesinde nesiller arasında köprü kuruyor
Tahlequah, Oklahoma’da bulunan ve Çeroki dilinde eğitim veren Cherokee Immersion School’da koridorlar bir sınıftan diğerine giden genç öğrencilerle dolup taşıyor. Kreşten sekizinci sınıfa kadar her yaştan öğrenciye hizmet veren Immersion School, Durbin Feeling Dil Merkezi’nin bir şubesi olarak Çeroki dilini konuşan yeni nesiller yetiştirme görevini yürütüyor.
Immersion School’da beşinci sınıf öğretmeni olan Erlinda “Daksi” Soap, “Hepsi birer dil savaşçısı.” diyor ve ekliyor: “Çeroki Ulusu ve Durbin Feeling Dil Merkezi olarak misyonumuz, burada Çeroki dilini paylaşmaya ve geliştirmeye devam etmeye istekli olan geleceğin Çeroki liderlerini bulmak.”
Günümüzde, dünya genelinde 480.000’den fazla kişiden oluşan Çeroki nüfusunda Çeroki dilini akıcı bir şekilde konuşabilen kişi sayısı 1500’ün altında. Apple, Çeroki Ulusu’nun ve Oklahoma City University’deki (OCU) iş ortaklarının Çeroki dilini ve kültürünü yeniden canlandırma çabalarına destek oluyor. Apple, Topluluk Eğitim Girişimi aracılığıyla Cherokee Immersion School ve yakınındaki Sequoyah High School’daki öğretmenleri ve genç öğrencileri iPad ve Mac ile donatmaya yardımcı oluyor.
“Apple aracılığıyla kullandığımız teknolojiler, burada başarmaya çalıştığımız her şeyi hayata geçirmemizi sağladı,” diyen Çeroki Ulusu’nun baş şefi Chuck Hoskin Jr. şöyle açıklıyor: "Hedefimiz Çeroki dilini ve kültürünü canlandırıp devam ettirmek ve bu teknolojileri kullanarak burada eğitim alan genç bireyler için anlamlı hale getirmek.”
Soap, Tyler Teague ve Jennie Pruitt gibi öğretmenler, eğitim girişimi kapsamında teknoloji elçisi olarak seçildiler. Apple ve OCU tarafından verilen eğitimlere katılan bu elçiler, genç nesillere daha etkili biçimde erişebilmek için yaratıcılık ve kodlamayı bir araya getirip öğretim programlarına dahil etmenin yollarını keşfediyor.
Soap’un sınıfındaki bir olumlama aynası, öğrencilerin günün tonunu belirlemelerine yardımcı oluyor. Her öğrenci aynanın karşısına geçerek “Akıllıyım, seviliyorum ve güçlüyüm” gibi Çeroki ifadelerini seslendiriyor. Öğrenciler yaklaşan Çeroki Dili Yarışması için pratik yapıyor.
“Başlarda kağıt kalem kullanarak sözcükleri kendileri yazıyorlardı ama şimdi kendi seslerini kaydedip okulda ve evde bu sözcükler üzerine çalışabiliyorlar.” diyor Soap.
Öğrenciler, kelime dağarcıklarını kendi başlarına iPad’de seslendirip kaydederek telaffuz pratiklerini daha güvenle yapabiliyor. “Çeroki dilinde her bir ses çok önemli.” diyen Soap sözlerini şöyle sürdürüyor: “Tek bir ses yanlış olduğunda tamamen farklı bir şey söylemiş oluyorsunuz.”
Öğretmen Erlinda “Daksi” Soap, 86 karakterden oluşan Çeroki hecelerini anlatıyor. Apple; Mac, iPad ve iPhone klavyelerinde tüm hece karakterlerine tam erişim sunuyor.
Koridorun sonunda, Teague’in sınıfı, animasyonlu hikaye anlatımı ödevlerine son dokunuşlarını yapıyor. Öğrenciler, hikayelerini iPad’deki Keynote uygulamasında görselleştirdikten sonra iMovie’ye geçip kendi hikayelerini anlatırken seslerini kaydediyor. Hikaye anlatımı, dilin ve kültürün nesilden nesile aktarılmasında temel bileşenlerden biri. Doğayı temel alan gelenekler ise Çeroki kültürünün hayati parçalarından bir diğeri. Öğrenciler, bitkilerin potansiyel kullanım alanlarını ve tıbbi özelliklerini öğrenmek için farklı türleri belirlemeye ve belgelemeye yardımcı olan bir uygulama geliştirmek için çalışıyorlar. Keynote’ta uygulama projesinin taslağını hazırlıyorlar. Ardından kendi çevrelerinden görseller toplayıp bunlara açıklayıcı notlar ekleyerek özel bir yapay öğrenme modeli oluşturuyorlar. Son olarak, tüm bunları Apple’ın Swift Playground’unu kullanarak bir uygulamada bir araya getirecekler.
“Keynote bize çok yardımcı oldu çünkü hem bitkinin adını ve fotoğrafını ekleyebiliyor hem de kendi seslerini kaydedip sözcüğü kendileri telaffuz edebiliyorlar.” diyen Teague açıklamasına şöyle devam ediyor: “Bu sayede sınıfta bir sözcüğü belirli bir şekilde telaffuz edersem ‘Ama büyükannem böyle söylemiyordu.’ dediklerinde onlara ‘Pekala, büyükannenin nasıl söylediğini kaydet çünkü büyükannen doğrusunu bilir.’ diyebiliyorum. İnsanların çeşitli topluluklardaki telaffuzları tonlama açısından çok önemli olduğu için dilimizde farklılıklar oluyor.”
“iPad’de Çeroki dilinde yazabilmek ve heceleri kullanabilmek hepimizin Çeroki okur yazarlığını teşvik etmesine yardımcı oluyor.” diyor.
Hoskin ise “iPad muhteşem bir araç ve bence kullanan herkes için çığır açıyor.” diyor ve ekliyor: “Burada geliştirdiğimiz her şeyi alıp genç Çerokilerin erişimine sunuyor.”
Sequoyah High School’da ise Cherokee Immersion School’dan mezun olan öğrenciler için Çeroki dilinde eğitim veren yeni bir bölüm kuruldu. Lise ikinci sınıf öğrencisi Olivia Daugherty, 2024 yılında Immersion School’dan mezun olmuş. Olivia, dil ve kültür eğitimine Pruitt’in sınıfında devam ediyor.
“Dilim ve kültürüm konusunda endişe duyuyordum, topluluğumu ve dilimi kaybetmekten korkuyordum.” diyen Daugherty şöyle devam ediyor: “Sequoyah’da Çeroki dersleri sunmaları beni çok mutlu etti. Bu sayede Çeroki dilinde sohbet edecek seviyeye ulaştım.”
Daugherty, çocukken Çeroki dilinde bir şeyler söylemeyi ve örgü örmeyi öğrendiğini anımsıyor. “Babamla seyahate çıktığımızda bana Çeroki dilinde sayı saymayı öğretirdi ve birlikte sayardık. Bana en çok da hayvanların adlarını telaffuz etmeyi öğretti.” “Ardından beni kız kardeşimle birlikte dil okuluna gönderdiler ve o zamandan beri kullandığım dilde kapsayıcı olmaya çalışıyorum.”
Bugünkü Çeroki Dilinde Konuşma dersinde Daugherty büyükleriyle birlikte sepet örme pratiği yapıyor. “Sanatı, dilimi ve kültürümü ifade etmenin bir yolu olarak kullanıyorum.” diyor Daugherty.
“Her şey, köken hikayemiz olan ilk ateş ile başladı.” diyen Pruitt, örme dersinde öğrendiği ilk konuyu açıklıyor. “Ateşe ihtiyacımız vardı. Hikayede farklı hayvanlar gönderiliyor ve gidip ateşi getirmeyi başaran hayvan su örümceği oluyor. Ve örümcek bunu bir sepet örerek başarıyor.”
Daugherty için bu pratik, çocukluğunu anımsatan bir eylem. Yaşlı kadınlar sepet örmeyi ve çömlek yapmayı öğretirken bir yandan da hikayelerini onunla paylaşıyor. “Bu aslında bir anı paylaşımı.” diyor Daugherty.
Pruitt, köken hikayeleri paylaşıldıktan sonra öğrencilerinden okulun ve evlerinin etrafında dolaşıp iPad aygıtlarıyla sepetlerinin fotoğraflarını çekmelerini istiyor. Ardından, fotoğraflar öğrencilerin iPad’deki Freeform uygulamasında kendi sepetlerini tasarlamaları için referans olarak kullanılıyor.
“iPad’e sahip olmak video ve ses kaydı ile yapılabilecek şeyleri mümkün kılıyor. Öğrencilere podcast becerileri edindirebiliyor veya Keynote kullanarak rapor yazmayı öğretebiliyorum.” diyen Pruitt şöyle devam ediyor: “iPad’de dilimize ve Çeroki yazı tipine erişebilmek çok güzel. Videolarımıza ve ses kayıtlarımıza metin ekleyebilmek harika.”
STREAM (bilim, teknoloji, araştırma, mühendislik, sanat ve matematik sözcüklerinin İngilizce kısaltması) Laboratuvarı’nda Mac bilgisayarların, büyük ölçekli yazıcıların ve dikiş makinelerinin yanındaki giysi raflarında geleneksel şeritli etekler asılı. Öğrenciler iPad ve Apple Pencil’ı kullanarak kendi eteklerini tasarlıyor ve sonra kendileri elde dikiyor. Laboratuvar ayrıca, öğrenciler tarafından yürütülen Stories of Sequoyah (Sequoyah’ın Hikayeleri) podcast’i için de stüdyo olarak kullanılıyor. Öğretmen Melissa Fourkiller, 1987’den beri okulda koçluk yapan, topluluğun yaşlılarından Sam Horsechief ile röportaj yapan bir grup öğrenciye yardımcı oluyor. Öğrenciler, yayınlanacak bir bölüm için ses kaydı ve kurgu yapıyor.
“STREAM sınıfında dikiş, hikaye anlatımı ve dijital medya bir araya geliyor.” diyen Fourkiller sözlerini şöyle sürdürüyor: “Öğrenciler geleneksel öğeler üretirken bunların ardında yatan kültürel anlamı da öğreniyor. Çeroki hikayelerini saygın biçimde koruyan ve paylaşan podcast’ler hazırlamak için Mac’teki GarageBand uygulaması gibi Apple araçlarından yararlanıyorlar. Bu projeler sayesinde, teknolojiyi bir amaç için kullanmayı öğrenirken bir yandan da yaratıcılık, iş birliği ve problem çözme becerileri gelişiyor.”
“Apple ürünleri ve bugün yaptıklarımız olmasaydı dilin bu hızla ilerlediğini göremezdik.” diyen Çeroki Ulusu baş şef yardımcısı Bryan Warner, aynı zamanda eski bir eğitmen.
Tarih boyunca, hikaye anlatımı ve teknoloji Çerokiler için birbiriyle bağlantılı ortak bir nokta olmuş. İlk kez 200 yıl önce Sequoyah adında bir Çeroki savaşçısı tarafından oluşturulan hece yazısı, dili belgelendirmek ve iletişim sağlamak açısından çığır açan bir araç oldu. Sequoyah, konuşma dilindeki sesleri, yani heceleri temsil eden 86 karakter belirledi. Bu hece yazısı, ulusun iki dilde basılan ilk gazetesini çıkarmasına ve daha yakın tarihte ise öğrencilerin Mac, iPad ve iPhone aygıtlarındaki klavyelere zemin hazırladı.
“Çeroki olmanın önemli kısmı, dilin ve kültürün kurtulup devam etmesini sağlamaktan geçiyor.” diyen Çeroki sanatçı Roy Boney Jr., hece yazısını Mac, iPad ve iPhone’a kazandırmak için Apple mühendisleriyle birlikte çalışmış. “Önceki nesillerde bu doğal olarak aktarılıyordu.”
“Hece yazısının iPhone’da veya Mac laptopta yer alması aslında zamanda geriye gitmemizi sağlıyor.” diyen Hoskin sözlerini şöyle sürdürüyor: “Bu, tarih kitaplarında yer alan bir şeyken şimdi birden bire telefonlarımızda yer alan yepyeni bir teknolojiye dönüştü. Bence gerçek güç burada.”
Bu güç, şimdiden Daugherty gibi dil savaşçılarının elinde.
“Yeğenimin anadili Çeroki.” diyor Daugherty. “O, çok uzun zamandan sonra anadili Çeroki olan ilk kişi.”
Media
-
Bu makalenin metni
-
Bu makaledeki medya içerikleri