Tại Trường Cherokee Immersion School ở Tahlequah, Oklahoma, những hành lang luôn nhộn nhịp khi các em học sinh di chuyển từ lớp học này sang lớp học kế tiếp. Trường ngôn ngữ chuyên sâu này là một chi nhánh của Trung tâm Ngôn ngữ Durbin Feeling, giảng dạy cho các em học sinh từ mầm non đến lớp tám và đảm nhiệm trọng trách đào tạo nên thế hệ người nói tiếng Cherokee tiếp theo.
"Các em là những chiến binh ngôn ngữ thực thụ," Erlinda "Daksi" Soap, giáo viên lớp năm tại trường chia sẻ. “Sứ mệnh của chúng tôi tại Cherokee Nation và Trung tâm Ngôn ngữ Durbin Feeling là tìm ra các nhà lãnh đạo Cherokee tương lai, những người sẵn sàng chia sẻ và tiếp tục phát triển ngôn ngữ Cherokee.”
Hiện nay, chỉ có dưới 1.500 người nói lưu loát tiếng Cherokee trong tổng dân số hơn 480.000 người Cherokee trên toàn thế giới. Apple đã và đang hỗ trợ Cherokee Nation và đối tác tại Đại học Oklahoma City (OCU) trong nỗ lực hồi sinh ngôn ngữ và văn hóa. Thông qua Sáng Kiến Giáo Dục Cộng Đồng, Apple đang giúp trang bị iPad và Mac cho giáo viên và học sinh nhỏ tuổi tại Trường Cherokee Immersion School và Trường Trung Học Sequoyah lân cận.
"Công nghệ Apple mang lại đã cho phép chúng tôi thực hiện hoá mọi thứ mà chúng tôi đang cố gắng đạt được, đó là sự truyền tiếp và hồi sinh của ngôn ngữ và văn hóa Cherokee, đồng thời công nghệ đó cũng đươc tận dụng để kết nối gần gũi hơn với các bạn nhỏ đang học tập tại đây," Chuck Hoskin Jr., Trưởng tộc của Cherokee Nation chia sẻ.
Các giáo viên như Soap, Tyler Teague, Jennie Pruitt và nhiều giáo viên khác cũng đã được chọn làm đại sứ công nghệ thông qua sáng kiến này. Họ tham dự các khóa đào tạo do Apple và OCU tổ chức để khám phá những phương pháp kết hợp sáng tạo và lập trình vào chương trình giảng dạy để có thể tiếp cận thế hệ trẻ hiệu quả hơn.
Trong lớp học của Soap, một chiếc gương khích lệ bản thân được đặt để mở đầu cho ngày mới, với các thông điệp bằng tiếng Cherokee như "Tôi thông minh, tôi được yêu thương và tôi mạnh mẽ" để chào đón từng học sinh khi các em đứng trước gương. Các em học sinh đang luyện tập cho Cherokee Language Challenge Bowl sắp diễn ra.
"Ban đầu các em tự viết từ vựng lên giấy bằng bút chì, nhưng giờ đây, các em có thể tự ghi âm và học từ vựng ở trường và ở nhà," Soap cho biết.
Khi ghi âm bản thân đọc từ vựng trên iPad, các em học sinh có thể luyện phát âm tự tin hơn. “Trong ngôn ngữ Cherokee, mỗi âm tiết đều rất quan trọng,” Soap cho biết. “Chỉ cần phát âm không đúng một âm tiết thì bạn đang nói ra một từ hoàn toàn khác.”
Giáo viên Erlinda “Daksi” Soap giải thích hệ chữ âm tiết Cherokee gồm 86 ký tự. Apple đưa đầy đủ hệ âm tiết này lên bàn phím của Mac, iPad và iPhone để người dùng dễ dàng sử dụng.
Ở cuối hành lang, lớp học của Teague đang hoàn thiện những bước cuối cho bài tập kể chuyện bằng hoạt ảnh. Sau khi minh họa câu chuyện bằng Keynote trên iPad, học sinh sử dụng iMovie để ghi âm bản thân kể câu chuyện của mình. Kể chuyện là một phần quan trọng để truyền đạt ngôn ngữ và văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những truyền thống bắt nguồn từ thiên nhiên cũng là một phần quan trọng trong văn hóa Cherokee. Để hiểu rõ công dụng tiềm năng của thực vật, bao gồm cả đặc tính chữa bệnh của chúng, các em học sinh đang nỗ lực thiết kế một ứng dụng giúp nhận diện và ghi lại thông tin về các chủng loài khác nhau. Trong Keynote, các em đang tạo bản nháp cho dự án ứng dụng này. Sau đó, các em thu thập và chú thích hình ảnh từ môi trường để xây dựng một mô hình học máy tùy chỉnh. Cuối cùng, các em sẽ tích hợp tất cả vào một ứng dụng bằng Swift Playground của Apple.
"Keynote thực sự hữu ích vì học sinh có thể thêm tên loài cây, hình ảnh của cây, đồng thời có thể ghi âm giọng nói để tự mình phát âm từ đó," Teague giải thích. “Nếu tôi nói một từ theo cách của tôi trong lớp học và các em nói: 'Ồ, bà em không nói như vậy', tôi nói: 'Vậy hãy ghi âm cách bà em nói từ đó, vì bà là người hiểu rõ ngôn ngữ này.' Có sự khác biệt trong ngôn ngữ của chúng tôi vì ngữ điệu đóng vai trò quan trọng trong cách nói chuyện của người dân ở các cộng đồng khác nhau."
"Việc có thể gõ tiếng Cherokee trên iPad và sử dụng hệ chữ âm tiết này giúp chúng tôi thúc đẩy khả năng đọc viết," ông cho biết.
"iPad là một công cụ tuyệt vời và mang tính đột phá với tất cả những người trải nghiệm nó," Hoskin nói. "iPad thực sự đưa mọi thứ chúng tôi đã dày công xây dựng đến gần hơn với thế hệ trẻ Cherokee."
Tại Trường Trung học Sequoyah, một chương trình chuyên sâu mới đã được thiết lập dành cho học sinh tốt nghiệp từ Trường Cherokee Immersion School. Nữ sinh năm hai Olivia Daugherty đã tốt nghiệp trường ngôn ngữ chuyên sâu vào năm 2024 và tiếp tục học về ngôn ngữ cũng như văn hóa của mình trong lớp của Pruitt.
"Tôi từng lo lắng về việc sẽ mất đi ngôn ngữ, văn hóa và cộng đồng của mình," Daugherty nhớ lại. "Nhưng điều tôi thực sự yêu thích ở Sequoyah là họ có các lớp học tiếng Cherokee, và đó là lúc tôi bắt đầu học tiếng Cherokee giao tiếp."
Daugherty nhớ lại khi còn nhỏ, cô đã học được đôi chút ngôn ngữ và cả cách đan lát. "Khi chúng tôi đi dạo, bố tôi sẽ dạy tôi cách đếm bằng tiếng Cherokee, rồi chúng tôi cứ thế luyện cùng nhau. Ông chủ yếu dạy tôi cách gọi tên các loài động vật," cô ấy chia sẻ. “Sau đó, bố mẹ cho tôi theo học chương trình chuyên sâu cùng chị gái. Kể từ đó, tôi luôn cố gắng hòa mình vào ngôn ngữ này.”
Trong lớp học Cherokee giao tiếp hôm nay, Daugherty đang học đan giỏ cùng các bậc cao niên. Daugherty nói: "Tôi dùng nghệ thuật như một cách để thể hiện ngôn ngữ và văn hóa của mình," Daugherty nói.
"Mọi thứ bắt đầu với câu chuyện nguồn gốc của chúng ta, ngọn lửa đầu tiên," Pruitt giải thích về bài học mở đầu trong lớp đan lát của cô ấy. “Chúng ta cần lửa. Trong câu chuyện được kể, nhiều loài vật khác nhau đã được cử đi và cuối cùng, nhện nước là sinh vật lấy được ngọn lửa và mang nó trở về. Nó làm được điều đó bằng cách dệt một cái giỏ.”
Với Daugherty, việc thực hành này gợi nhớ về thời thơ ấu của cô. Khi học đan lát và làm gốm từ những người phụ nữ lớn tuổi, họ sẽ kể cho cô nghe các câu chuyện của họ. Daugherty nói: "Đó giống như sự sẻ chia ký ức hơn bất cứ điều gì khác."
Sau khi chia sẻ câu chuyện về nguồn gốc, Pruitt yêu cầu học sinh đi quanh trường và nhà để chụp ảnh những chiếc giỏ bằng iPad. Sau đó, những bức ảnh được dùng làm tài liệu tham khảo để học sinh thiết kế giỏ của riêng mình bằng Freeform trên iPad.
"iPad mở ra nhiều khả năng cho việc ghi âm và quay video, dạy trẻ kỹ năng làm podcast, cũng như hướng dẫn học sinh dùng Keynote để viết báo cáo," Pruitt nói. "Thật tuyệt khi có thể sử dụng ngôn ngữ của mình, phông chữ Cherokee trên iPad, đồng thời thêm văn bản vào video và các bản âm thanh."
Trong phòng thí nghiệm STREAM (khoa học, công nghệ, nghiên cứu, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học), những chiếc váy ruy băng được treo trên giá quần áo, cùng với máy tính Mac, máy in khổ lớn và máy may. Học sinh đang sử dụng iPad và Apple Pencil để thiết kế váy của riêng mình trước khi may thủ công. Phòng thí nghiệm này cũng đồng thời là phòng thu cho podcast Stories of Sequoyah do học sinh vận hành. Giáo viên Melissa Fourkiller đang hỗ trợ một nhóm học sinh thực hiện buổi phỏng vấn Sam Horsechief, một bậc trưởng bối trong cộng đồng đã cố vấn cho nhà trường từ năm 1987. Các em đang ghi âm và chỉnh sửa âm thanh cho một tập sắp phát hành.
Fourkiller nói: "Trong lớp STREAM, các hoạt động may vá, kể chuyện và truyền thông số luôn kết hợp với nhau. Học sinh tạo ra những vật phẩm truyền thống trong khi tìm hiểu ý nghĩa văn hóa đằng sau, đồng thời sử dụng các công cụ của Apple như GarageBand trên máy Mac để sản xuất các podcast nhằm gìn giữ và chia sẻ các câu chuyện về Cherokee một cách trân trọng. Thông qua những dự án này, các em phát triển khả năng sáng tạo, cộng tác và giải quyết vấn đề, đồng thời học cách sử dụng công nghệ một cách có mục đích.”
Bryan Warner, Phó Trưởng tộc của Cherokee Nation kiêm cựu giáo viên, cho biết: "Nếu không có các sản phẩm của Apple và những điều chúng tôi đang làm hôm nay, chúng tôi sẽ không thể chứng kiến ngôn ngữ này phát triển nhanh như vậy."
Xuyên suốt lịch sử của mình, kể chuyện và công nghệ luôn là hai yếu tố gắn liền với người Cherokee. Được tạo ra hơn 200 năm trước bởi một chiến binh Cherokee tên là Sequoyah, hệ chữ âm tiết viết này là một công cụ đột phá, giúp ngôn ngữ lần đầu tiên có thể được ghi chép và truyền đạt dưới dạng văn bản. Sequoyah đã tạo ra 86 ký tự để biểu thị các âm, hoặc âm tiết, trong ngôn ngữ nói. Điều này đã mở đường cho tờ báo in song ngữ đầu tiên của quốc gia, và gần đây hơn là bàn phím trên các thiết bị Mac, iPad và iPhone của học sinh.
“Một phần rất lớn để trở thành người Cherokee là đảm bảo những điều như ngôn ngữ và văn hóa có thể tồn tại và tiếp nối,” Roy Boney Jr., một nghệ sĩ Cherokee từng làm việc với các kỹ sư Apple để đưa hệ chữ âm tiết lên Mac, iPad và iPhone cho biết. Ở các thế hệ trước, ngôn ngữ được truyền lại một cách tự nhiên.
“Việc có hệ chữ âm tiết trên iPhone hay máy Mac thực sự đưa chúng tôi như quay ngược thời gian,” Hoskin nói. “Trước đây, nó giống như chỉ tồn tại trong những cuốn sách sử. Còn giờ đây, nó đột nhiên trở thành công nghệ hàng đầu trên điện thoại của chúng tôi. Tôi nghĩ đó mới là sức mạnh thực sự.”
Sức mạnh đó giờ đã nằm trong tay những chiến binh ngôn ngữ như Daugherty.
"Cháu gái tôi là người nói ngôn ngữ này như ngôn ngữ mẹ đẻ. Con bé là một trong số những người dùng tiếng Cherokee như tiếng mẹ đẻ sau một thời gian rất dài," Daugherty nói.
Chia sẻ bài viết
Media
-
Văn bản của bài viết này
-
Hình ảnh trong bài viết này